عبدالله مستوفى
241
شرح زندگانى من ( تاريخ اجتماعى وادراى دوره قاجاريه ) ( فارسى )
مأمور تنظيف پيدا كرد ، كه با دوچرخههاى دستى ، زبيل خانهها را از كوچهها جمع ميكردند ، و در دوچرخههاى بلديه آنها را بخارج ميبردند . اجمالا تهران با همان استخوانبندى سابق و خيابانهاى تنگ از آن كثافت قديم بيرون آمد . همين كه رضا خان سردار سپه در اواسط 1302 رئيس الوزراء شد ، كار رنگ و روى ديگر گرفت . از اين تاريخ تا شهريورماه 1320 شمسى ، و استعفاى او از سلطنت ، هركس رئيس شهردارى بود جز اجراى منويات او كارى نداشت . خوبهاى اين شهردارها همانها هستند كه اوامر او را بهتر توانستهاند اجرا كنند . آب كرج براى شهر تهران اول كار اساسى كه براى آبادى شهر كردند ، آوردن آب كرج بتهران بود . من در ضمن كارهاى فلاحتى حاجى ميرزا آقاسى در جلد اول صفحهء 47 اشارهاى بابتكار شايان تحسين دورهء ديكتاتورى كردهام ، و خوانندهء عزيز ميداند كه مقدارى بر آب نهر يافتآباد احداثى حاجى ميرزا آقاسى افزودند ، و بعد از سه چهار كيلومتر اين نهر را دو شاخ كرده ، شاخهء جديد را براى شهر تهران تخصيص دادند ، و بعد از طى دو سه كيلومتر از دامنهء البرز آب اين نهر را بمجراى زيرزمينى انداختند ، و از شمال شهر وارد تهران كردند . تهران قنواتى كه اكثر آنها مثل سرچشمه و حاجى محمد على و نظاميه و سنگلج و قنات شاه بود و شهاب آهنگ وقف بر محلات شهر بود ، از قديم داشت . ولى از زمان ناصر الدين شاه به شرحى كه در جلد اول نوشتهام كه شهر را بزرگ كرده بودند قنات تازهاى ايجاد نشده بود . درست است كه باغاتى مانند لالهزار و نگارستان و سردار كه از خود قنات داشتند نيز متروك شده بود ، ولى آب اين قنوات همينقدر بود كه خانههائى را كه در اراضى همان باغات ساخته بودند ، مشروب كند و مابقى شهر جديد بىآب بود . بعضى مانند امين الدوله و قنات معينيه قنات خرابههائى در شميران پيدا كرده و آنها را داير نموده و به شهر آوردند ، ولى بازهم كفايت شهر را نميداد ، و حتى محلههاى داخلى شهر قديم هم بواسطهء مزاحمتهاى ساختمانهاى جديد كه گاهى از قنوات قديم استفاده و شلتاق ميكردند ، گرفتار تنگ آبى شده بودند . اين نهر وزير سو كه شصت هفتاد سنگ آب از كرج بتهران مىرساند ، مايهء آبادى محلات خارج شهر قديم و موجب ايجاد خانههاى جديد در ريگستانهاى شمال شهر شد . خندق ناصر الدينشاهى را پر كردند و تهران بعظمت امروز رسيد . سهل است اين عمل موجب رفاه مزارع و باغات شمال شهر ، كه در شمال نهر آب كرج واقعند نيز گرديد . زيرا ديگر اهالى شهر احتياجى به آب نداشتند ، كه به زور پول و با رضايت مالكين آنها را خشكانده آب آنها را به شهر بياورند .